Pierwsze trzy lata życia to okres niezwykle intensywnego rozwoju mózgu. W pierwszym roku powstaje nawet milion nowych połączeń nerwowych na sekundę, a w kolejnych miesiącach kształtują się podstawy języka, kompetencji społecznych i emocjonalnych. Sposób, w jaki dorośli odpowiadają na wysyłane sygnały, wspierają samodzielność i organizują otoczenie, współtworzy podstawy dalszego rozwoju. Gdzie i z kim dziecko spędza te pierwsze, tak ważne lata? Coraz częściej także w żłobku, w otoczeniu opiekunek i rówieśników. Według nowych standardów żłobek nie jest jedynie miejscem, w którym maluch czeka na powrót rodziców z pracy. Jest ważnym elementem jego rozwoju i pierwszym etapem edukacji.
Edukacja zaczyna się od żłobka
Przez lata o żłobkach mówiło się przede wszystkim w kontekście godzenia pracy zawodowej z rodzicielstwem. Dziś coraz częściej dostrzega się ich szerszą rolę jako miejsc, w których dzieci stawiają pierwsze kroki w życiu społecznym: uczą się funkcjonować w grupie, komunikować swoje potrzeby, nawiązywać relacje z osobami spoza rodziny i stopniowo odkrywać własną niezależność.
Nowoczesne standardy opieki żłobkowej nie zakładają przenoszenia na najmłodsze dzieci szkolnego modelu nauczania. Na tym etapie rozwój nie jest kwestią realizowania zestawu ćwiczeń ani osiągania kolejnych umiejętności według z góry ustalonego harmonogramu. Sednem jest przygotowanie otoczenia, które pobudza ciekawość, pozwala eksperymentować i daje przestrzeń do działania we własnym tempie. Opiekun nie musi organizować każdej minuty dnia. Czasem ważniejsze jest, aby uważnie obserwował dziecko, dostrzegł jego zainteresowanie i pomógł mu je rozwinąć.
Dziecko nie musi być ciche i spokojne, aby dobrze czuć się w żłobku
Brak płaczu przy porannym rozstaniu nie jest jedynym miernikiem udanej adaptacji. Nie jest nim również posłuszeństwo czy bezkonfliktowe uczestniczenie w zajęciach. Dziecko może potrzebować czasu, aby oswoić nowe miejsce, z zaciekawieniem poznawać otoczenie, szukać kontaktu z opiekunem i angażować się w zabawę. Dlatego jego samopoczucie warto oceniać na podstawie obserwacji zachowania w różnych sytuacjach w ciągu dnia, a nie tylko w chwili porannej rozłąki z rodzicem.
Taką perspektywę proponuje prof. Ferre Laevers z Uniwersytetu w Leuven, twórca podejścia opartego na doświadczeniach dziecka (Experiential Education, EXE), którego podstawą są dobrostan i zaangażowanie. Pierwszy wskaźnik pozwala ocenić, czy dziecko czuje się bezpiecznie, swobodnie i ma poczucie, że jego potrzeby są dostrzegane. Drugi pokazuje, czy z zainteresowaniem podejmuje aktywność, koncentruje się na niej i chce odkrywać więcej.
Nie wystarczy obserwować, czy dziecko jest spokojne i wykonuje polecenia dorosłych. Należy przyjrzeć się temu, czy z własnej inicjatywy podejmuje aktywność, czy jest ciekawe otoczenia, czy potrafi skupić się na tym, co je interesuje. Dobrostan i zaangażowanie są ze sobą ściśle związane. Dlatego dziecko, które czuje się bezpiecznie i ma dobre relacje z dorosłymi, może odważniej poznawać świat.
Norwegia: opieka i edukacja w jednym systemie
Jeszcze innego spojrzenia na wczesną edukację dostarcza Norwegia. Tamtejsze placówki (barnehage) obejmują dzieci od pierwszego do szóstego roku życia, łącząc opiekę i edukację przedszkolną w ramach jednego systemu. W Polsce dzieci do trzeciego roku życia korzystają ze żłobków i klubów dziecięcych, a następnie przechodzą do przedszkoli, funkcjonujących w odrębnych ramach prawnych i zawodowych.
W norweskich placówkach dzieci uczą się przede wszystkim poprzez zabawę, własne doświadczenia i relacje z innymi. Mają przestrzeń do podejmowania inicjatywy, a dorośli towarzyszą im w odkrywaniu świata, wspierają ich ciekawość i samodzielność, powstrzymując się od narzucania każdej aktywności.
Od uważności do jakości
W Polsce od 1 stycznia 2026 r. we wszystkich instytucjach opieki nad dziećmi do lat 3: żłobkach, klubach dziecięcych i u dziennych opiekunów, obowiązują ogólnopolskie standardy opieki. Określają one m.in. zasady organizacji i monitorowania jakości opieki nad najmłodszymi, pracy personelu czy współpracy z rodzicami. Dzięki określeniu wspólnych ram opieki, jej jakość ma być niezależna od miejsca zamieszkania.
System rozwija się także pod względem dostępności. Na koniec października 2026 r. w Polsce działało 9,7 tys. instytucji opieki nad dziećmi w wieku do lat 3, które łącznie oferowały 294,7 tys. miejsc opieki. Równolegle inwestuje się w przestrzeń, w której dzieci spędzają czas. W ramach programu „Aktywne Place Zabaw” 918 żłobków i klubów dziecięcych otrzymało dofinansowanie na modernizację swoich placów zabaw. Nowoczesne otoczenie placówki ma zapewniać dzieciom możliwość ruchu, kontaktu z naturą, samodzielnego odkrywania i swobodnej zabawy.
W ostatnich latach wykonaliśmy dużą pracę, aby opieka nad najmłodszymi dziećmi była bardziej dostępna terytorialnie, przystępna finansowo i lepiej zorganizowana. Stale rozwijamy kompetencje osób pracujących z najmłodszymi – w ramach Akademii Rozwoju Żłobków przeszkoliliśmy już około 20 tys. osób. Chcemy, aby każde dziecko, niezależnie od tego, gdzie mieszka, miało szansę na dobrą opiekę ii warunki sprzyjające rozwojowi – podsumowuje Aleksandra Gajewska, Wiceministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
***
Zagadnienia te znajdują się w centrum uwagi podczas III edycji konferencji Najmłodsi.pl „Od uważności do jakości. O relacjach, otoczeniu i standardach opieki nad najmłodszymi”, która odbywa się 19-20 listopada 2026 r. w warszawskim Muzeum POLIN. W programie znajdują się m.in. wystąpienia prof. Ferre Laeversa o dobrostanie i zaangażowaniu dzieci, Catherine L’Ecuyer o uważności i poznawaniu świata, a także sesje poświęcone żywieniu, higienie cyfrowej i przebywaniu na świeżym powietrzu. O norweskim systemie edukacji wczesnodziecięcej będzie mówić Tove Mogstad Slinde. Drugi dzień konferencji poświęcony jest m.in. dobrostanowi rodziców, organizacji przestrzeni, zmianom w przepisach i narzędziom wspierającym pracę opiekunów. Link do transmisji z konferencji będzie dostępny na stronie Najmlodsi.pl.
Kontakt dla mediów:
Agnieszka Oryszczyn
M: +48 600 349 410
e-mail: a.oryszczyn@mccpr.eu
Źródła:
· Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Standardy niezbędne opieki sprawowanej nad dziećmi w wieku do lat 3. Poradnik do Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 13 grudnia 2024 r. w sprawie standardów opieki sprawowanej nad dziećmi w wieku do lat 3, Warszawa 2025, https://najmlodsi.pl/wp-content/uploads/2025/03/FRD_poradnik-do-standardow_28.02_v2.pdf
· Edukacja oparta na doświadczeniach to kolejny krok w budowaniu jakości opieki w żłobkach: https://www.frd.org.pl/edukacja-oparta-na-doswiadczeniach-to-kolejny-krok-w-budowaniu-jakosci-opieki-w-zlobkach
· Tvinnereim, K. R., Siemionow, J., Szewczyk, A. (2026). Early Childhood Education and Care Teachers Training in Poland and Norway – a Comparative Analysis of Applicable Documents. „Problemy Wczesnej Edukacji”, 62(1), 19–33. https://doi.org/10.26881/pwe.2026.62.02
· Aneta Jegier, Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie, Opieka, wychowanie, edukacja w realiach polskich żłobków publicznych, https://doi.org/10.25312/2083-2923.17/2020_04aj, https://ojs.ahe.lodz.pl/index.php/kultura_i_wychowanie/article/view/104/83

